A te kobiety, oficjalnie, w ogóle nieistniejące. Nie było rejestrów przyjęć, dokumentacji, kosztów, tylko numery pospiesznie nabazgrane na każdej celi. Numer 7, numer 12, numer 23. Kobiety wyróżnione do numerów. W dniu 1944 roku, gdy wojska alianckie były marsz przez północną Francję, polowa jednostka medyczna została pilnie ewakuowana.
Dokumenty spalono, sprzęt medyczny zagrażający zdrowiu. Pozostali przy życiu więźniowie, krótko 17, zostali przewiezieni w nieznanym miejscu. Vulker zniknął, zabierając ze siebie swoje notatniki. Stara fabryka pozostała tam, cicha, pusta, nigdy nie kryła się w niczym poza kurzem i cieniami. Przez dekady nikt nie wspomniał o tym miejscu.
Ani miejscowi, którzy wykluczają się do ruiny, ani weterani alianccy, którzy nigdy nie słyszeli o rozwiązaniu tam obozu, ani historycy, którzy nie znaleźli żadnych dokumentów. Historia tych kobiet została pochowana wraz z ich ciałami. Jednakże podczas prac renowacyjnych, które są przeznaczone do celu przekształcenie terenu w parking, robotnicy dokonali odkrycia: zamkniętej piwnicy.
Wśród dziesięciu pozostałych szczątków i kości podłączonych do fragmentów papieru, wyrwanych kartek z pamiętników, poplamione wilgocią, ale pierwotne czytelne, rozległe po francusku drżącymi dostępami. Na kilka powtórzeń powtarza się samo zdanie: „Zdejmij ubranie i uklęknij”. Ale co tak naprawdę wymaga użycia tego polecenia? Co robili żołnierze? Dlaczego nikt nie ukarano? Prawda jest jeszcze brutalniejsza, niż możemy sobie pozwolić, i wkrótce zostanie ujawniona.
Ernst Fulker urodził się w Dreźnie w 1911 roku jako syn farmaceutyków i nauczycieli gry na fortepianie. Wychowany w rodzinie mieszczańskiej, która przywiązywała dużą wagę do edukacji i dyscyplin, był wzorowym uczniem. W 1920 roku rozpoczęły się studia na wydziale medycznym Uniwersytetu Berlińskiego, gdzie specjalizowały się w patologii. W 1930 roku, kiedy Narodowosocjalistyczna Partia doszła do władzy, był już istniejącym przywódcą, autorem publikacji na temat chorób zakaźnych i oporności trwałych. Nigdy nie był fanatykiem.
Nie skandował haseł ani nie nosił swastyk pod mundurem, ale wierzył w skuteczność i był przekonany, że nauka nie powinna być hamowana sentymentalizmem. Na początku wojny Vulker został powołany do korpusu medycznego w Vertmarthe. Nie prosił o to, ale też nie odmówił.
A kiedy zaproponowano mu stanowisko dowódcy jednostki eksperymentalnej w północnej Francji, przyjął je bez wahania. Propozycja była jasna: badanie wytrzymałości człowieka w ekstremalnych warunkach: zimna, bólu, wyniszczenia, infekcji. Wszystko pod pretekstem lepszego przygotowania niemieckich żołnierzy do walki na froncie wschodnim.
Ale w rzeczywistości to, co Volker robił, było torturą pod przykrywką nauki. Jego uniwersyteckie wykształcenie dało mu narzędzia, opanowanie wiedzę, a wojna dała mu na to przyzwolenie. W nazistowskich Niemczech lat 40. granica między badaniami medycznymi a okrucieństwem zatarła się. Znani lekarze uczestniczyli w programach eutanazji.
Genialni naukowcy planowali eksperymenty na ludziach bez ich zgody. I nikogo to nie dziwiło, bo wszystko działo się w imię wyższej sprawy: zwycięstwa, nauki, postępu. Fulker idealnie wpasowywał się w ten system. Nie był potworem z natury. Był człowiekiem, który nauczył się tłumić empatię dla dobra efektywności.
Eksperymenty przebiegały według precyzyjnego schematu, począwszy od dehumanizacji. Więźniów rozbierano do naga, numerowano i traktowano jak przedmioty. Volker uważał, że jest to konieczne, aby wyeliminować czynniki emocjonalne. Gdyby traktowano ich jak ludzi, asystenci mogliby się wahać. Gdyby traktowano ich jak numery, eksperymenty byłyby skuteczniejsze. I zadziałały.
Niemieckie pielęgniarki, które z nim pracowały, posłusznie wykonywały jego polecenia bez sprzeciwu. Nie z okrucieństwa, ale dlatego, że rutyna normalizowała horror. Wstrzyknięcie bakterii bezbronnej kobiecie stało się po prostu czwartym protokołem eksperymentalnym. Bycie świadkiem śmierci kogoś z powodu hipotermii stało się po prostu sposobem na zebranie danych na temat oporu cieplnego.
Proces dehumanizacji rozpoczął się zaraz po ich przybyciu. Kobiety zabrano do pomieszczenia, gdzie konfiskowano i palono ich ubrania. Włosy obcięto im bardzo krótko, niemal ogolono. Rzeczy osobiste – listy, zdjęcia, obrączki – wrzucono do worka i zapomniano o nich. Dano im szorstkie, szare tuniki, bez bielizny, wystawiając je tym samym na ciągłe zimno.
Potem pojawił się numer namalowany na czarno na ich lewym przedramieniu. Niektórzy próbowali go wymazać, zmyć, sprawić, by zniknął, ale tusz był nieusuwalny i z czasem się poddali. Ich numery stały się ich częścią, a ich imiona stopniowo zanikały. Jeden z najokrutniejszych eksperymentów polegał na zanurzeniu ich w lodowatej wodzie.
Więźniowie byli zamykani w metalowych zbiornikach wypełnionych wodą o temperaturze od 2 do 5°C. Nadzy, byli unieruchomieni skórzanymi pasami, które kaleczyły ich nadgarstki i kostki. Vulker mierzył czas, po jakim tracili przytomność. Mierzył im temperaturę ciała co pięć minut termometrami doodbytniczymi. Kontakt był brutalny, inwazyjny i dodawał kolejny poziom upokorzenia do fizycznej tortury.
Niektóre trwały piętnaście minut, inne pół godziny. Żadne nie trwało dłużej niż godzinę. Kiedy wyciągano je z wody, ich skóra była sina, usta fioletowe, a oczy szkliste. Niektóre nigdy nie odzyskały przytomności. Zabierano je z powrotem do cel, gdzie umierały w nocy. Zamrożony, samotny, robił coś więcej niż tylko obserwował.
Eksperymentował również z metodami ogrzewania. Niektóre kobiety, zanurzone niemal do śmierci, stykały się z nagimi ciałami niemieckich żołnierzy, aby sprawdzić, czy ludzkie ciepło może je ożywić. Inne zanurzano w wrzącej wodzie, doznając szoku termicznego, który często prowadził do zatrzymania akcji serca. Vulker udokumentował wszystko.
Według jego notatek, najskuteczniejszą metodą było stopniowe ogrzewanie ofiar za pomocą podgrzewanych koców. Jednak wniosek ten kosztował życie dziesiątek kobiet, które zmarły z powodu hipotermii, zawału serca lub wstrząsu. Wszystko z powodu jednej notatki w czarnym notatniku. Inny eksperyment polegał na celowym wywoływaniu infekcji. Volker wstrzykiwał więźniom żywe bakterie, tężec, gangrenę i posocznicę przez małe nacięcia wykonane w nogach lub ramionach.
Następnie obserwował postęp infekcji, nie stosując żadnego leczenia. Zanotował tempo wzrostu gorączki, kolor skóry wokół rany oraz moment rozpoczęcia majaczenia. Niektórzy umierali w ciągu trzech dni, inni w ciągu tygodnia. Porównywali wyniki, szukając wzorców, a gdy ofiara umierała, po prostu odnotowywali: „Osoba 12, następna do śmierci”.
Testował również eksperymentalne środki antyseptyczne stosowane na otwarte rany bez znieczulenia. Kobiety krzyczały, walcząc z pasami, które przytrzymywały je na metalowych stołach. Volker mierzył intensywność bólu, obserwując skurcze mięśni, rozszerzenie źrenic i tętno. Dla niego ból nie był cierpieniem; był faktem, wskaźnikiem fizjologicznym, który należało rejestrować i analizować.
Ale chyba najbardziej niepokojącym aspektem była ciągła obecność oficera SS. Nigdy nikogo nie dotykał. Nigdy nie wydawał rozkazów. Po prostu obserwował i robił notatki. Nazywał się Klaus Ritner i był odpowiedzialny za dokumentowanie każdego zdarzenia w swoich raportach. Nosił mały czarny skórzany notes i pisał wiecznym piórem, zawsze stojąc, zawsze w milczeniu, zawsze z tym samym zimnym wyrazem twarzy, jakby był świadkiem rutynowego zabiegu chirurgicznego, a nie okrucieństwa.
Ritner uosabiał coś bardziej podstępnego niż sam Fulker. Fulker był naukowcem. Ritner był biurokratą. Nie brudził sobie rąk, ale jego obecność legitymizowała wszystko. Był oficjalnym świadkiem, gwarantem legalności administracyjnej i to właśnie ta biurokratyzacja horroru umożliwiła to wszystko.
Bez Ritnera Fulker byłby jedynie szalonym doktorem. Z Ritnerem był uprawnionym badaczem i to właśnie ta autoryzacja, to systemowe przyzwolenie, sprawiło, że nazistowskie zło stało się czymś groźniejszym niż zwykła przemoc indywidualna. Niemieckie pielęgniarki pracujące pod rozkazami Fulkera reagowały różnie. Niektóre odmawiały spojrzenia więźniom w oczy.
Inni rozwinęli w sobie mechaniczną sztywność, wykonując polecenia z mechaniczną precyzją, jakby oderwanie emocjonalne było ich jedyną szansą na przetrwanie. Jedna z nich, Greta Hoffman, prowadziła dziennik. Napisała w nim: „Nie wiem już, kim jestem. Stałam się kimś innym. Osobą trzymającą kobietę za ręce, podczas gdy lekarz amputuje jej palce”.
„Osoba, która już nie płacze. Osoba, której już nie poznaję w lustrze”. Ten pamiętnik odnaleziono dziesiątki lat później, ukryty w belkach opuszczonego domu w Lille. Greta miała 24 lata, kiedy została przydzielona do Jednostki 19. Studiowała pielęgniarstwo pediatryczne. Marzyła o pracy z dziećmi, ale wojna przesądziła o jej losie.
Od tamtej pory spędzała całe dnie, będąc świadkiem tortur. W swoim dzienniku opowiada, jak próbowała uciec myślami. Recytowała wiersze. Przypominała sobie piosenki z dzieciństwa. Wyobrażała sobie siebie gdzie indziej. Ale to działało tylko częściowo, bo jej ręce wciąż tam były, trzymając instrumenty, a oczy wciąż widziały wszystko.
A jej obecność, choćby bierna, czyniła ją współwinną, a ofiary starały się chronić na wszelkie możliwe sposoby. Niektóre tworzyły małe rytuały mentalne, licząc do tysiąca, recytując modlitwy, wspominając twarze dzieci, których mogły już nigdy nie zobaczyć. Inne po prostu się okaleczały, wchodząc w stan emocjonalnego oderwania bliski śmierci.
Ale ciało nie zapomina. Nawet gdy umysł próbuje uciec, ciało rejestruje każdy ból, każde upokorzenie, każde naruszenie i nigdy nie znika. W lipcu 1943 roku więźniarka, młoda kobieta w wieku około 25 lat, oznaczona jedynie numerem 19, zdołała wyryć wiadomość na ścianie swojej celi zardzewiałym gwoździem.
Wiadomość brzmiała: „Mam na imię Elise. Istniałam”. Kiedy ruiny eksplorowano w 1978 roku, wiadomość wciąż tam była, pokryta mchem, ale czytelna. Została sfotografowana, skatalogowana i obecnie znajduje się w paryskim muzeum, w ramach stałej wystawy poświęconej zapomnianym zbrodniom wojennym. Elise była nauczycielką w małej wiosce niedaleko Arras.
Została aresztowana za odmowę wydania żydowskiej rodziny ukrywającej się w piwnicy. Miała dwadzieścia lat. Uwielbiała poezję Rimbauda i grała na skrzypcach. Marzyła o podróży do Włoch po wojnie. Nigdy jej się to nie udało. Zmarła w tej celi trzy dni po tym, jak wyryła w niej swoje imię. Ale to imię przetrwało i dziś jest wszystkim, co po niej pozostało.
Mimo wszystko niektóre przeżyły, nie dlatego, że zostały oszczędzone, ale dlatego, że ich ciała zostały ocalone dzięki aktowi dobroci. Kiedy obóz ewakuowano w kwietniu 1944 roku, dziesięć kobiet wciąż żyło. Zostały przeniesione do innych obozów, gdzie zniknęły w chaosie końca wojny. Niektóre zostały wyzwolone przez aliantów w 1945 roku.
Inni zmarli wkrótce potem, złamani fizycznie i psychicznie. A ci nieliczni, którym udało się wrócić do domu, nigdy nie opowiedzieli o tym, co przeżyli, przynajmniej nie publicznie. Bo kto by im uwierzył? Powojenne społeczeństwo nie chciało mieć nic wspólnego z takimi okropnościami. Ludzie chcieli odbudować się, zapomnieć i iść naprzód.
A kobiety, które przeżyły te obozy, nosiły w sobie niezasłużony wstyd. Wstyd narzucony przez świat, który wolał ignorować. Dlatego milczały. Pogrzebały wspomnienia, próbowały odbudować swoje życie. Ale niektóre rany nigdy się nie goją. A pytanie, którego nikt nie odważył się zadać, brzmiało: „Ile jeszcze istniało takich miejsc?”. Ile jeszcze kobiet zniknęło w milczeniu? Odpowiedź jest przerażająca.
Kiedy siły alianckie wyzwoliły Francję w latach 1944-1945, tysiące nazistowskich dokumentów zostało przechwyconych, skatalogowanych i zarchiwizowanych. Nie wszystko jednak zostało zachowane. Wiele dokumentów zostało celowo zniszczonych przez samych Niemców przed ich wycofaniem. Inne po prostu zniknęły, zagubione w chaosie okresu powojennego, a niektóre zostały celowo ukryte, ponieważ zawierały prawdy, których nikt – ani alianci, ani Francuzi, ani nawet sami Niemcy – nie chciał ujawnić.
O resto si pe aver rig
